انواع کمربند سیمبانی و لنیارد: کاربرد و استانداردها
کار در ارتفاع زیاد باعث میشود کوچکترین اشتباه، بزرگترین فاجعه را رقم بزند. به همین خاطر تجهیزات حفاظت فردی میتوانند شرایط مصاعدی برای افراد ایجاد کنند تا بدون نگرانی فعالیت خود را انجام دهند. برای این موضوع هم کمربند سیمبانی و لنیاردها بهترین ایمنی را برای افراد تامین میکنند و نگران سقوط از ارتفاع نخواهند بود.
انواع کمربند سیمبانی
کمربندهای وضعیتی اغلب به عنوان کمربند سیمبانی شناخته میشوند و دور کمر فرد بسته میشوند که دارای نقاط اتصال جانبی هستند. وظیفه اصلی آنها محدود کردن حرکت کاربر در حین کار بر روی تیرها یا ستونها و یا ایجاد یک نقطه اتکای ایمن برای آزادی دستها است. البته از این کمربندها نباید برای توقف سقوط استفاده شوند، چون فشار ناگهانی در زمان سقوط میتواند آسیبهای جدی به کمر و اندامهای داخلی وارد کند.
نوع دیگر کمربند هارنسهای تمام بدن هستند که این مدلها، استاندارد طلایی حفاظت از سقوط به شمار میروند. هارنسها با توزیع نیروی ناشی از سقوط روی قسمتهای قویتر بدن مانند شانهها، سینه و رانها، احتمال آسیبدیدگی جدی را کاهش میدهند. آنها معمولاً دارای یک حلقه D پشتی هستند که برای اتصال لنیارد توقف سقوط و حلقههای جانبی/سینه برای عملیاتهای خاص مورد استفاده قرار میگیرند. پس میتوان اینگونه گفت که کمربند سیمبانی قدیمیتر، سادهتر هستند و برای محدود کردن حرکت در یک فضای کاری مشخص مناسب هستند. اما هارنس تمام بدن، پیچیدهتر، فراگیرتر است و تنها گزینه مورد تأیید برای متوقف کردن سقوط در نظر گرفته میشود.
لنیاردهای تکنقطهای و چندنقطهای
لنیارد، طناب یا تسمهای است که کمربند سیمبانی یا هارنس را به نقطه اتکای ایمن متصل میکند. آنها بر اساس کاربرد و تعداد اتصالات، مدلهای مختلفی دارند، که لنیاردهای تکنقطهای رایجترین نوع این موارد است. این لنیراد یک سمت به هارنس و سمت دیگر به نقطه اتکا وصل میشود و برای کارهایی که نیاز به جابهجایی کمتر و یک اتصال پایدار دارند موثر است.
لنیاردهای دوتکه نیز به دلیل داشتن دو بازوی مستقل، به کارکنان اجازه میدهند هنگام عبور از موانع یا جابهجایی بین نقاط اتکا، همیشه یک اتصال ایمن داشته باشند. این ویژگی میتواند کارایی و امنیت را در حین حرکت تا حد زیادی افزایش دهد.
مواد سازنده لنیارد و کمربند سیمبانی
انتخاب مواد سازنده تأثیر مستقیمی بر دوام، مقاومت و عمر مفید تجهیزات دارند که متداولترین این مواد نایلون است. این الیاف مصنوعی مقاومت کششی بسیار بالایی دارد و در برابر سایش تا حد خوبی مقاوم است. نایلون معمولاً برای تسمههای هارنس و لنیاردهای تسمهای استفاده میشود و انعطافپذیری خوبی دارد. از پلیاستر نیز برای این موضوع استفاده میشود که مقاومت بهتری در برابر اشعه فرابنفش (UV) و مواد شیمیایی خاص مانند اسیدها دارد و میتواند نسبت به نایلون مقاومت بیشتری نشان دهد. به همین خاطر پلیاستر در محیطهای بیرونی و آفتابی گزینه بهتری است.
طنابهای بافتهشده
این طنابها اغلب از الیاف مصنوعی نایلون یا پلیاستر ساخته میشوند و مقاومت بالایی در برابر نیروی کشش دارند. این مدلها به خصوص در ترکیب با سیستمهای جذب انرژی مورد استفاده قرار میگیرند. همینطور از کابلها و زنجیرهای فولادی هم میتوان برای لنیارد استفاده کرد. چون در محیطهایی با ریسک حرارت، جوشکاری یا لبههای تیز، لنیاردهایی با پوشش فولادی یا ساختهشده از زنجیر ایمنی بهتری دارند و میتوانند در برابر برش یا ذوب شدن مقاومت بیشتری داشته باشند.
جذب انرژی در لنیاردها
در زمان وقوع سقوط، نیروی عظیمی به بدن کاربر و نقطه اتکا وارد میشود که وظیفه مهم لنیاردهای جذبکننده انرژی کاهش این نیروی ضربه به یک حد ایمن است. یک لنیارد جذبکننده انرژی، دارای بخشی است که در هنگام اعمال نیروی مشخص، پاره یا باز میشود. این پارگی کنترلشده باعث افزایش طول لنیارد تا حدود ۱.۵ متر میشود و این فرآیند زمان توقف سقوط را طولانیتر میکند. پس طولانیتر شدن زمان توقف، نیروی اعمالشده به بدن را کاهش داده و آن را به زیر حد مجاز ۶ کیلو نیوتن میرساند. این ۶ کیلو نیوتن حداکثر نیرویی است که بدن انسان میتواند بدون آسیب جدی تحمل کند.
استفاده از لنیاردی که فاقد جذبکننده انرژی باشد، نیرویی بسیار فراتر از ۶ کیلو نیوتن به بدن وارد میکند که منجر به شکستگی استخوانها، آسیب به ستون فقرات یا جراحات داخلی میشود. بنابراین، در هر سیستم توقف سقوط، وجود لنیارد جذبکننده انرژی شرایط مناسبی برای حفظ سلامت فرد ایجاد میکند. پس حتما بعد از خرید کمربند ایمنی از لنیارد مناسب و استاندارد استفاده کنید.
اتصالات و جامپها
در کارابینها اتصالات قفلشونده در اشکال مختلف بیضی،Dو .... موجود هستند که در سیستمهای ایمنی، تنها کارابینهای صنعتی و دارای قفل خودکار و سه مرحلهای مورد تأیید خواهند بود. قلابهای مهاز نیز در انتهای لنیارد قرار دارند و برای اتصال سریع به نقطه اتکا طراحی شدهاند. آنها نیز باید دارای قفل ایمنی باشند تا از باز شدن تصادفی یا رها شدن در اثر تکانهای ناگهانی جلوگیری شود. همیشه از قفل شدن کامل اتصال اطمینان حاصل کنید و هرگز نباید نیروی وزن به صورت جانبی یا بر روی اهرم قفل قلاب یا کارابین وارد شود. بارگذاری باید همیشه در راستای محور اصلی و قوی اتصال باشد.
استانداردهای لنیارد و کمربند سیمبانی
در سطح جهانی، دو استاندارد اصلی، کیفیت و کارایی کمربند سیمبانی و لنیاردها مشخص شده است که یکی استاندارد اروپایی (EN)برای ابزارهای اتصال، مشخصات لنیاردهای جذبکننده انرژی و مشخصات هارنسهای تمام بدن برای توقف سقوط است. استانداردهای EN اغلب بر پایه یک سیستم متریک دقیق هستند و ممکن است الزامات سختگیرانهتری در برخی تستها مانند مقاومت در برابر لبههای تیز داشته باشند. آنها به طور خاص به عنوان ابزاری برای اعطای نشان CE در اروپا عمل میکنند.
استاندارد آمریکایی ANSI
این مورد مجموعهای جامع از استانداردها برای سیستمها و اجزای حفاظت از سقوط دارد. به عنوان مثال، Z359.13 به لنیاردهای جذبکننده انرژی اختصاص دارد. استانداردهای ANSIکه اغلب توسط OSHA به عنوان مرجع استفاده میشود، بر روی محدود کردن حداکثر نیروی ضربه به کمتر از ۱۸۰۰ پوند برای توقف سقوط با لنیاردهای جذبکننده انرژی متمرکز است.
هر کدام از استانداردهایی که در بالا اشاره شد، هدف مشترک ایمنی را دنبال میکنند، اما در جزئیات آزمونها و شرایط بارگذاری ممکن است تفاوتهایی داشته باشند. برای مثال، الزامات طول لنیارد یا شرایط تست رطوبت و دما میتواند متفاوت باشد. در ایران نیز، اغلب استانداردهای ANSI/OSHA و EN به عنوان مراجع اصلی پذیرفته شدهاند.
بازرسی، نگهداری و عمر مفید لنیاردها
تجهیزات حفاظت از سقوط، حتی پس از خرید کمربند ایمنی و لنیارد، فقط به اندازه آخرین بازرسیشان ایمن هستند. پس باید بعد از خرید هم نگهداری صحیح داشته باشند تا هم عمر مفید و هم قابلیت اطمینان مناسبی داشته باشند. به همین خاطر باید بعد از بار استفاده از این تجهیزات موارد زیر را بررسی کنید.
موارد بررسی لنیراد
بررسی بریدگی، پارگی، سایش بیش از حد، یا رشتههای شل در تسمه یا طناب.
بررسی علائم سوختگی، ذوب شدن یا تماس با مواد شیمیایی.
بررسی بخش جذبکننده انرژی برای اطمینان از عدم باز شدن تصادفی یا آسیبدیدگی پوشش.
موارد بررسی اتصالات
بررسی ترکخوردگی، تغییر شکل یا خوردگی فلز.
اطمینان از عملکرد صحیح مکانیزم قفل که باید به راحتی باز و بسته شود و به صورت خودکار قفل شود.
کمربند سیمبانی/هارنس:
بررسی وضعیت تسمهها و دوختها.
بررسی حلقههای D برای اطمینان از عدم شکستگی یا تغییر شکل.
عمر مفید و نگهداری
اکثر سازندگان، عمر مفید محصولات با جنس نایلون/پلیاستر را بین ۵ تا ۱۰ سال از تاریخ تولید اعلام میکنند. اما اگر لنیارد یا هارنس درگیر یک سقوط شده باشد، باید فوراً از سرویس خارج و منهدم شود، حتی اگر آسیب ظاهری نداشته باشد. همینطور تجهیزات باید در محیطی خشک، خنک، دور از نور مستقیم خورشید، مواد شیمیایی و لبههای تیز نگهداری شوند و بعد شستشو با آب ولرم و شوینده ملایم باید کاملاً خشک شوند.
خطای انسانی و نصب اشتباه لنیارد
حتی بهترین تجهیزات هم در صورت استفاده نادرست، بیاثر یا خطرناک خواهند بود. همچنین خطای انسانی، عامل اصلی اکثر حوادث است.
نمونههای رایج خطای نصب
اتصال لنیارد دوشاخه به بازوی دیگر لنیارد، باعث ایجاد حلقهای میشود که در زمان سقوط، احتمال پاره شدن را افزایش میدهد. همینطور اتصال به نردههای ضعیف، لولههای تأسیساتی، یا سازههایی که حداقل بار ۵۰۰۰ پوند را تحمل نمیکنند، باعث خیلی از حوادث شده است.
راهکارهای پیشگیری
تمام کارکنان باید دورههای تخصصی کار در ارتفاع را بگذرانند و هر دو سال یکبار، آموزشهای بازآموزی را دریافت کنند. همچنین حضور سرپرست یا ناظر ایمنی واجد شرایط در محل کار برای اطمینان از اتصال صحیح و انتخاب نقطه اتکای مناسب، بسیار مهم است. استفاده از چکلیستهای کوتاه و عملیاتی برای تأیید بازرسی روزانه تجهیزات و اتصال صحیح به هارنس نیز میتواند جلوی خیلی از حوادث را بگیرد.
سخن پایانی
زمانی که برای خرید کمربند ایمنی و لنیارد اقدام میکنید، ارزیابی ادعاهای سازنده اهمیت زیادی دارد. این امر عمدتاً از طریق بررسی نتایج آزمونها و گواهینامههای دریافتی صورت میگیرد. تجهیزات حفاظت از سقوط تحت آزمونهای دینامیکی و استاتیکی قرار میگیرند که یک وزنه فلزی به تجهیزات متصل شده و از ارتفاع مشخصی پرتاب میشود. هدف، اندازهگیری حداکثر نیروی ضربه و اطمینان از فعال شدن صحیح جذبکننده انرژی بدون پارگی یا خرابی اتصالات است. در تست استاتیک هم با اعمال بار ثابت و ایستا به تجهیزات برای مدت زمان مشخص میتوان ارزیابی مقاومت نهایی و اطمینان از عدم تغییر شکل دائمی را بررسی کرد. پس میتوان با بررسی استاندارد CE از نکات ایمنی لنیراد اطمینان حاصل کرد. توجه داشته باشید تنها تجهیزاتی که دارای گواهینامههای معتبر و نتایج آزمونهای شفاف هستند، باید در محیط کار پرخطر مورد استفاده قرار گیرند، تا هیچ نگرانی از عملکرد آنها وجود نداشته باشد.
